CORTICOID TRONG VIÊM PHỔI CỘNG ĐỒNG
Việc sử dụng glucocorticoid trong viêm phổi mắc phải cộng đồng (Community-Acquired Pneumonia – CAP) đã gây tranh cãi suốt nhiều thập kỷ. Bài tổng quan này phân tích toàn bộ bằng chứng, từ các thử nghiệm cũ đến những nghiên cứu ICU quy mô lớn gần đây.
Thông điệp chính: Không phải điều trị cho tất cả bệnh nhân nhưng có thể mang lại lợi ích rõ rệt ở nhóm được chọn lọc đúng.
1. Vì sao cân nhắc dùng glucocorticoid?
Glucocorticoid có thể:
- Điều hòa phản ứng viêm
- Đẩy nhanh hồi phục lâm sàng
- Có khả năng giảm biến chứng muộn
Vấn đề không còn là “có tác dụng không” mà là ai? khi nào? và dùng như thế nào.
2. Bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng
Bài báo tổng hợp 18 thử nghiệm ngẫu nhiên, với kết quả không hoàn toàn đồng nhất.
2.1. Ở bệnh nhân không nguy kịch (điều trị khoa thường)
- Rút ngắn thời gian đạt ổn định lâm sàng
- Giảm nhẹ thời gian nằm viện
- Không chứng minh được giảm tử vong
- Tăng nguy cơ tăng đường huyết
2.2. Ở bệnh nhân nguy kịch (ICU)
Kết quả còn mâu thuẫn:
- Nghiên cứu CAPE COD: Hydrocortisone giảm tử vong 28 và 90 ngày
- Các nghiên cứu ESCAPe và REMAP-CAP: Không giảm tử vong rõ ràng
- Sự khác biệt có thể do:
+ Thời điểm bắt đầu thuốc
+ Mức độ viêm của bệnh nhân
+ Độ nặng thực sự
+ Thiết kế nghiên cứu
3. Vai trò của “kiểu hình viêm”
Một trong những điểm quan trọng nhất: Lợi ích của corticoid tập trung ở bệnh nhân có tình trạng viêm cao. Gợi ý nhóm có thể hưởng lợi:
- CRP tăng cao
- CAP nặng
- Nguy cơ suy đa tạng
Ở nhóm này, corticoid có thể:
- Giảm suy hô hấp
- Giảm nhu cầu thở máy
- Có thể góp phần giảm tử vong
4. Không phải mọi viêm phổi đều giống nhau
4.1. Viêm phổi do cúm (influenza)
- Liên quan tăng tử vong
- Không khuyến cáo dùng corticoid thường quy
4.2. COVID-19 nặng có thiếu oxy
- Lợi ích đã được chứng minh
- Dùng liều thấp ở bệnh nhân cần oxy
4.3. Bệnh nhân suy giảm miễn dịch, viêm phổi hít, áp-xe phổi
- Chưa đủ bằng chứng
- Không khuyến cáo dùng thường quy
4.4. Trường hợp có sốc nhiễm trùng
Khi CAP biến chứng sốc nhiễm trùng:
- Bằng chứng vững chắc ủng hộ dùng hydrocortisone ± fludrocortisone
- Giúp cải thiện huyết động
- Có thể cải thiện sống còn ở một số nhóm
Ở đây chỉ định là vì sốc, không phải chỉ vì viêm phổi.
5. Tính an toàn
Tác dụng phụ thường gặp nhất:
- Tăng đường huyết
- Không thấy tăng rõ rệt: Xuất huyết tiêu hoá, nhiễm trùng bệnh viện
- Tác dụng phụ thần kinh - cơ và tâm thần có thể bị đánh giá thấp.
Nhìn chung, corticoid tương đối an toàn khi dùng ngắn hạn và đúng chỉ định.
6. Kết luận
Glucocorticoid không phải điều trị tiêu chuẩn cho mọi trường hợp CAP.
Nhưng ở CAP nặng kèm phản ứng viêm cao hoặc có sốc nhiễm trùng, thuốc có thể thay đổi diễn tiến bệnh. Như vậy, tương lai không còn là “dùng hay không dùng” mà là chọn đúng bệnh nhân.
---
Nguồn: Corticosteroid Treatment in Septic Shock. Seminars in Respiratory and Critical Care Medicine, Liu, J., Xing, Q., Pan, X., Zhang, S., Chen, D., & Annane, D. (2025).